Uw smartphone ontmanteld

Auteurs: Ecocampus en CATAPA vzw

Keywords: economische theorieën, externaliteiten, fairphone

Versie 1.1 (8/12/2015)

Doelgroep: docenten en professors (deze actiefiche is geschreven als leidraad voor de lesgever)

Inhoud :


Doel en gebruiksaanwijzing

Doel actiefiche

Wanneer u deze actiefiche in uw les gebruikt, geeft u uw studenten kans om te werken aan nieuwe kennis, verschillende vaardigheden en hun attitude. Wij geven u mee waar het concreet over gaat: ­

  • De student analyseert ons mondiaal economisch systeem door theoretische modellen uit de economische discipline toe te passen op één product, de smartphone, als case. ­
    • De student leert daarbij een systeem analyseren en zowel de positieve als de negatieve effecten van het systeem in kaart te brengen. ­
    • De student wordt zich bewust van zowel de sterktes als de zwaktes van de huidige theoretische modellen in de economische discipline. ­
  • De student leert een stap te zetten buiten de vertrouwde economische discipline. Via een stakeholder benadering leert de student het economisch denken te verbinden aan positieve en negatieve effecten voor verschillende stakeholders in het systeem. Die zijn cruciaal om rekening mee te houden in het werken aan duurzamere oplossingen.  ­
  • De student wordt daarbij geconfronteerd met verschillende invalshoeken voor dezelfde uitdaging, verschillende prioriteiten en verschillende normen en waarden. ­
  • De student stopt niet bij het louter analyseren. De student traint ondernemerschap en actievaardigheid door vanuit analyses aanbevelingen te formuleren aan een reëel bedrijf, rekening houdend met duurzame criteria. ­
  • Het instrument gebruikt interactieve werkvormen waarbij de student de interpersoonlijke vaardigheden traint.

Hoe kan u deze actiefiche gebruiken?

De inspiratie voor de actiefiche werd gehaald bij Problem­Based Learning. Dat is een didactische methode die vooral in het hoger onderwijs in Scandinavische landen populair is. De methode laat studenten zelf kennis opbouwen rond een bepaald probleem, vaak een duurzaamheidsuitdaging. De kennis vergaren de studenten zelf en in interactie met hun omgeving, eerder dan ready­made in een handboek te vinden. Dat sluit dichter aan bij het omgaan met uitdagingen in de reële wereld.

Meer informatie over Problem­Based Learning vindt u op de website van het Aalborg UNESCO Centre for Problem Based Learning in Engineering Science and Sustainability

De opzet van de actiefiche is zeer eenvoudig. Om een leerproces bij uw studenten te begeleiden, stelt u in de loop van twee lessen drie eenvoudige vragen in verband met de smartphone :

  1. Wat zit erin en waar komt het vandaan?
  2. Wat betekent dat voor ons en voor de ander?
  3. Hoe zou jij de toekomst van Fairphone vormgeven?

Tijdens de eerste les focust u op de eerste vraag. De studenten ontdekken die les in een eerste fase welke materialen in een smartphone zitten, waar die vandaan komen en via welk proces ze als smartphone in onze broekzak belanden. Vervolgens passen ze in een tweede fase theoretische modellen toe om gerelateerde fenomenen in de mondiale economie te verklaren. Dat gebeurt via onderzoek in kleine werkgroepjes. In een laatste fase is er een terugkoppeling in grote groep. De studenten formuleren in een discussie enkele kernconclusies over de positieve en negatieve effecten van het systeem  en over de sterktes en zwaktes van de huidige theoretische modellen in de economische discipline.

Tijdens de tweede les neemt u uw studenten mee over de grenzen van de economische discipline. De les is op te delen in twee grote blokken die overeenkomen met vraag twee en drie. In een eerste blok verplaatsen de studenten zich in werkgroepjes in een groep stakeholders. Ze beschrijven de positieve en negatieve effecten van wat ze de les voordien ontdekt hebben. De student ervaart in dit blok dat er voor dezelfde case ­ de smartphone ­ verschillende meningen, belangen en machtsverhoudingen spelen. Daarnaast zal de student ook zichzelf moeten positioneren in dit spectrum. De student oefent dus zijn/haar kritische en normatieve vaardigheden. 

Tot hier maakten de studenten vooral een bewustwording­ en leer­proces door. Bewustwording zonder handelingsperspectief leidt echter tot apathie. Daarom is de laatste vraag cruciaal. In het tweede blok zet deze vraag de studenten aan tot handelen. U geeft hen als docent een korte introductie over het bedrijf Fairphone. Daarna is het aan de studenten om aanbevelingen over de toekomst naar Fairphone  te formuleren. Daarbij trainen de studenten hun ondernemerschap, strategische vaardigheden en actievaardigheid. 

Praktisch

­ Tijdsbesteding: 

De actiefiche is gericht op 2 lessen van 2 uur. Docenten kunnen ervoor kiezen om onderdelen dieper uit te werken over meerdere lessen. ­

Grootte van de groep:

De actiefiche is gericht op een groep van 30 studenten. De actiefiche is ook in grotere groepen te gebruiken.  ­

Disciplines:

De docent kan deze actiefiche gebruiken om studenten uit andere disciplines (milieuwetenschappen, sociaal werk, sociologie, design, etc.) uit te nodigen voor de les.

Neem contact op met peter.schildermans@vlaanderen.be als u met deze fiche aan de slag wilt gaan.


LES I: Wat zit erin en waar komt het vandaan?

Fase 1: Inleidende presentatie

U start als docent de les met een kort filmpje en een presentatie. De presentatie heeft als doel de studenten enkele elementen mee te geven om hen te inspireren voor de het groepswerk in het vervolg van de les.

 

Registreer u om toegang te krijgen tot de volgende documenten: ­

  • Presentatie ‘Wat zit in uw smartphone en waar komt het vandaan?’ ­
  • Achtergronddocument met daarin de begeleidende tekst bij de presentatie: ‘Wat zit in uw smartphone en waar komt het vandaan?’

Fase 2: toepassing van economische theorie op smartphone als case

U vraagt de studenten om zich op te splitsen in werkgroepen. In wat volgt, vindt u drie sets vragen met subvragen voor drie werkgroepen. Begeleidt u een grote groep aan studenten? Laat dan verschillende werkgroepen aan dezelfde set vragen werken.

Elke werkgroep pakt één set vragen aan. De vragen dagen de studenten uit om hun economische, theoretische kennis toe te passen op de case van de smartphone. Het is de verantwoordelijkheid van de studenten zelf om bronnen op te zoeken waaruit ze informatie kunnen putten. Deze actiefiche kiest daar bewust voor. Studenten leren zo omgaan met onverwerkte, onvolledige informatie. 

Vragen:
1. Set 1: Goud uit Peru
  1. Vanuit welk economisch theoretisch kader kan je verklaren waarom Peru actief inzet op de export van goud en andere grondstoffen?
    • Geef formeel bewijs en stel visueel voor.
       
  2. Hoe belangrijk is de export van goud en andere grondstoffen voor de Peruaanse economie? Hoe haalt Peru inkomsten uit de export van goud en andere grondstoffen?
    • Geef een kritische reflectie over het belang van de export van grondstoffen voor de Peruaanse economie.
2. Set 2: Massaproductie in China
  1. Vanuit welk economisch theoretisch kader kan je verklaren waarom de assemblage van smartphones gebeurt in de Aziatische driehoek?
    • Verklaar en stel visueel voor.
    • Verklaar binnen hetzelfde theoretisch kader waarom de assemblage niet in de EU gebeurt.
       
  2. Waarom zet Samsung in op een breed assortiment aan smartphones en Apple op een snelle opvolging van nieuwe modellen? Is er één gemeenschappelijk verklaring voor deze twee keuzes?
    • Kan een nieuw bedrijf gemakkelijk inbreken op de markt van smartphones? Onderbouw je antwoord.
3. Set 3: Smartphone in Europa
  1. Vanuit welk economisch theoretisch kader kan je de rol van Europa in de wereldeconomie mbt tot smartphones verklaren?
    • Verklaar en stel visueel voor.
       
  2. Een groot verloop van smartphones is positief voor het BBP. Verklaar en geef een kritische commentaar.

Fase 3: plenaire terugkoppeling van bevindingen en discussie

U eindigt deze eerste les met een plenair gedeelte waarin de werkgroepen hun bevindingen voorstellen aan de andere studenten. 

Nadien modereert u een korte discussie. Het doel van de discussie is enkele kernconclusies te trekken over het internationaal economisch systeem en de effecten ervan op de productie van een smartphone. Heb hier aandacht voor het volgende: ­

  • zowel de positieve als de negatieve effecten van het systeem  ­
  • zowel de sterktes als de zwaktes van de huidige theoretische modellen in de economische discipline.

De kernconclusies worden best genoteerd op een flipchart of in de powerpoint van de les zodat studenten die kunnen meenemen naar de volgende les. 


LES II: Wat betekent dat voor ons en voor de ander?

Tijdens de vorige les daagde u de studenten uit om theoretische modellen in de economie toe te passen op de smartphone als case. Belangrijk daarbij was dat ze samen vanuit hun discipline een systeem analyseerden en op het einde ook aandacht hadden voor de sterktes en zwaktes van de modellen die ze daarvoor gebruikten.

In deze les zal u de studenten uitdagen om buiten de hun bekende wateren van de economische discipline te navigeren. Zij nemen de kernconclusies van de vorige les mee. In een eerste fase en tweede fase zetten ze deze keer de stap naar de impact op verschillende stakeholders in het verhaal. Dit is een belangrijke stap om de link naar duurzame ontwikkeling te maken. De oefening heeft aandacht voor zowel positieve als negatieve effecten op de stakeholders. De oefening kan daarom zeer overweldigend zijn en leiden tot een gevoel van machteloosheid.

Daarom stopt u niet bij deze fase. In een derde fase krijgen de studenten een inspirerend voorbeeld te horen van een bedrijf dat antwoorden tracht te vinden op de effecten die de studenten zijn tegengekomen. Vanuit de bevindingen die de studenten tijdens deze en de vorige les maakten, daagt u hen in deze fase uit om aanbevelingen aan dit bedrijf te doen. De studenten trainen daarbij hun ondernemerschap en strategische vaardigheid.

Fase 1: groepswerk over de vraag “wat betekent dat voor ons en voor de ander?”

De studenten splitsen opnieuw op in groepjes. De vragen in deze fase zijn gebaseerd op de sets vragen uit de vorige les. Daarom is het interessant om de studenten in dezelfde groepjes verder te laten werken. U kan er natuurlijk ook voor kiezen om studenten te laten verder werken op de resultaten van een andere groep of de groepen opnieuw samen te stellen.

Elke werkgroep verplaatst zich in een set stakeholders. We beschouwen het milieu daarbij als een stakeholder. Opnieuw is het aan de studenten zelf om informatie te verzamelen over positieve economische effecten, negatieve externaliteiten en marktimperfecties. De leidende vraag is daarbij: “Wat betekent de smartphone voor ons en voor de ander?”.

1. Set 1: Lokale bevolking in Cajamarca en Peruviaanse overheid

2. Set 2: Industrie, Europa en China

3. Set 3: Milieu­effecten en de consument

Fase 2: interventie door docent

U doet als docent een korte interventie per werkgroep en geeft enkele nieuwe invalshoeken mee. Via de interventie geeft u uw studente ervaring mee in het omgaan met nieuwe informatie. We raden u graag aan om samen met de studenten op onderzoek te gaan en eigen conclusies of vragen te formuleren om mee te geven aan de studenten.

Bent u op zoek naar enkele interessante vragen en bijhorende achtergrondinformatie? 

Registreer u om toegang te krijgen tot het achtergronddocument. Daarin stellen wij u per set stakeholders enkele vragen voor.


Hoe zou jij de toekomst van Fairphone vormgeven?

Fase 1: plenaire presentatie van de case

U geeft een korte plenaire presentatie over Fairphone, de missie, de geschiedenis en de plannen voor de Fairphone 2. 

Registreer u om toegang te krijgen tot de presentatie en het achtergronddocument met de begeleidende tekst voor de presentatie.

Fase 2: aanbevelingen fairphone

De studenten werken in hun werkgroepjes aan aanbevelingen voor Fairphone. Als vertrekpunt daarvoor nemen ze de visie en missie van Fairphone als vertrekpunt. Op die manier kunnen ze out of­ the ­box oplossingen aanreiken. Hun bevindingen uit de voorgaande fases van deze les en de vorige les dienen als inhoudelijke input voor hun oplossingen. 

U kan een een plenaire terugkoppeling op verschillende manieren organiseren: ­

  • een presentatie door de werkgroepjes aan de mede­studenten
  • ­ een marktplaats
  • ­ een eindwerk

In de terugkoppeling stellen de studenten hun aanbevelingen voor en leggen ze de link naar hun analyse van de impact op hun set stakeholders. Ze lichten hun analyse toe en leggen uit op welke manier hun aanbevelingen antwoorden bieden op problemen die ze tegenkwamen of gebruik maken van positieve effecten die ze tegenkwamen.

Voeg een nieuwe reactie toe